Half zes, de zon zakt achter de daken en in huis gaan overal de lampen aan. Plafondlamp, keukenspots, tv, laptop. Van werkmodus schiet je zonder overgang door naar avondmodus en ergens onderweg raak je de rust kwijt. Onze oma's hadden daar een oplossing voor. Die deden gewoon even niks, in het halfdonker. Dat heette schemeren.
In het kort: Schemeren is een oude Nederlandse gewoonte waarbij je aan het begin van de avond het licht nog even uit laat en de dag rustig laat overgaan in de avond. Het kost niks, duurt twintig minuten en is misschien wel de simpelste reset die er bestaat.
Wat is schemeren precies?
Schemeren is meer dan het moment waarop het buiten donker wordt. Het is ook een werkwoord voor iets wat je bewust doet. Vroeger lieten mensen het licht zo lang mogelijk uit en wachtten ze aan het begin van de avond samen het donker af. Dat was deels zuinigheid, want licht kostte geld. Maar het was vooral een gezamenlijke afsluiting van de dag: werk loslaten, even praten of juist stil zijn en pas daarna de avond in.
Ouderen kennen het vaak nog van hun eigen ouders of grootouders, zeker op het platteland. Mensen van buiten Nederland snappen het meestal niet en dat maakt schemeren zo typisch Nederlands. Onze liefde voor de schemerlamp komt er niet voor niets uit voort.
Waarom zou je vandaag nog gaan schemeren?
Nederland is een van de meest verlichte landen ter wereld, en wij zelf ook: van de ochtendwekker tot het laatste scrollrondje in bed kijken we tegen een scherm of lamp aan. Een echt overgangsmoment tussen dag en avond zit er zelden tussen.
Schemeren geeft je dat moment terug. Twintig minuten waarin niks hoeft. Je ziet de kleuren buiten langzaam grijs worden, het huis wordt stiller en je hoofd gaat vanzelf mee. Geen app, geen methode, geen abonnement.
Het idee krijgt ook weer aandacht. Theatermaker Marjolijn van Heemstra schreef er een essay over in de Volkskrant en pleitte ervoor om dagelijks even stil te zitten tijdens de schemering, als tegenwicht voor het idee dat elke minuut nuttig moet zijn. In Amsterdam organiseert ARTIS in het Groote Museum zelfs schemersessies. Nieuw is het dus niet, alles komt gewoon weer gezellig terug.
🍀 Klein geluk begint bij twintig minuten niks doen, zonder dat je je daarvoor hoeft te verantwoorden.
Kun je ook samen met anderen schemeren?
Ja, en dat is een mooie manier om het een keer onder begeleiding te proberen. Marjolijn van Heemstra organiseert schemersessies op bijzondere plekken. Ze neemt je mee in de overgang van licht naar donker, van het gouden naar het blauwe uur. Dit najaar en deze winter staan onder andere op de agenda:
- Zaterdag 24 oktober 2026, Pakhuis de Zwijger (Amsterdam). Tijdens de Nacht van de Nacht is Marjolijn van Heemstra hier te zien.
- Vrijdag 13 november 2026, Schiermonnikoog. Een schemerwandeling vanaf Het Baken om 16.30 uur. Die is al uitverkocht, en dat zegt genoeg over hoe populair schemeren weer is.
- Zondag 10 januari 2027, Dordrechts Museum. Schemeren van 16.30 tot 18.30 uur, bij de tentoonstelling From Dusk Till Dawn. Tickets boek je via de website van het museum.
Nieuwe data vind je in de agenda van Marjolijn van Heemstra.
Hoe begin je met schemeren?
Het mooie is dat je er bijna niks voor nodig hebt. Zo pak je het aan:
- Kies je moment. Check hoe laat de zon ondergaat en ga een kwartier daarvoor zitten. Nu is dat nog rond half zeven, na de wintertijd al rond vijf uur.
- Alles uit. Grote lamp uit, tv uit, telefoon in een andere kamer (of in ieder geval met het scherm naar beneden).
- Zoek een raam. Ga zitten waar je naar buiten kunt kijken, ook al is het uitzicht de parkeerplaats. Het gaat om het licht, niet om het plaatje.
- Iets warms erbij. Een kop thee of chocolademelk maakt het meteen een ritueel.
- Pas daarna licht. Als het echt te donker wordt, gaat de schemerlamp aan. Niet meteen het grote licht, dat is precies het moment dat je wilde vermijden.
Lukt het niet elke dag? Prima. Eén of twee keer per week is ook schemeren. En buiten schemeren kan ook prachtig zijn!
Kun je schemeren met je hele gezin?
Juist met kinderen werkt het goed, al klinkt twintig minuten stilzitten met pubers als sciencefiction. Houd het kort en maak er een vast moment van, bijvoorbeeld vlak voor het eten. Telefoons gaan in een mand op de gang. Je hoeft niet stil te zijn: schemeren was vroeger juist het moment om te praten. Een simpele vraag als "wat was vandaag het leukste?" komt in het halfdonker vaak makkelijker los dan aan een fel verlichte eettafel.
Wie het niet ziet zitten om op de bank te blijven, kan ook samen een rondje lopen terwijl de straatlantaarns aanspringen. Dat telt ook.
Welke lamp past bij schemeren?
Na het schemeren komt de schemerlamp en die mag best iets moois zijn. Kies warm licht in plaats van fel wit, en liever een paar lampen op lage hoogte dan één felle plafondlamp. Een vintage lamp van de kringloop of een ontwerp van een kleine Nederlandse maker gaat jaren mee en geeft je huis meteen karakter. Zet er eentje bij het raam waar je schemert, dan maak je van de overgang naar de avond vanzelf een gewoonte.
💛 Dat is ook klein geluk: een oude gewoonte oppakken die nooit had moeten verdwijnen.
Veelgestelde vragen over schemeren
Wat betekent schemeren? Letterlijk is schemeren de overgang van licht naar donker. Als gewoonte betekent het dat je aan het begin van de avond het licht bewust uit laat en rustig het donker afwacht, vaak samen.
Hoe lang duurt schemeren? Er is geen regel. Tien tot twintig minuten is genoeg om het verschil te voelen.
Is schemeren hetzelfde als hygge? Niet helemaal. Hygge draait om knusheid met kaarsen en dekens. Schemeren gaat over het overgangsmoment zelf: even niks, voordat de avond begint.
Tot slot
Schemeren is misschien wel de makkelijkste gewoonte die je dit najaar kunt oppakken. Geen spullen, geen planning, alleen jij, het raam en het licht dat langzaam verdwijnt. Probeer het deze week een keer, en kijk of je daarna niet net iets rustiger de avond in gaat.
Gelukkig met minder 👉 Doe de Less is More 10-Day Challenge
Interessant? Deel met iemand:
Spots & Spaces: de vriendin die altijd het leukste vakantiehuis weet