Waarom je een kastanje in je jaszak moet stoppen (en andere herfstgeluksbrengers)

Van de week deed ik mijn zwarte trenchcoat weer aan en daar diep in m'n linkerjaszak zat 'ie, een totaal uitgedroogde, keiharde kastanje van vorig jaar. Weer een jaar voorbij én tijd voor een nieuwe kastanje. Ik vind er binnenkort tijdens een wandeling vast wel weer één en dan voelt het weer heel even net als vroeger. Dat je hart een sprongetje nam bij het vinden van zo'n opengebarsten bolster. Vroeger deden mensen dat niet alleen omdat het leuk is. Ze deden het voor geluk.

In het kort: Een kastanje in je zak dragen is een oud volksgebruik dat geluk zou brengen en vroeger zelfs tegen reuma werd ingezet. Of je er nou in gelooft of niet, een herfst-geluksbrenger is een leuk en gratis ritueel dat je elke keer dat je in je zak voelt even laat stilstaan.

Waarom stoppen mensen een kastanje in hun zak?

Het dragen van een kastanje in je zak is een volksgebruik dat in Nederland en België nog altijd bekend is, vooral bij oudere generaties. Er zijn verschillende verhalen over:

• Tegen reuma en rugpijn. Dit is de bekendste. Een paardenkastanje in je broekzak zou gewrichtsklachten verlichten, het liefst in een oneven aantal.
• Drie tegen duizeligheid. Wie er drie bij zich droeg, zou geen last krijgen van duizelingen. De Duitse industrieel Alfred Krupp droeg volgens de overlevering altijd drie paardenkastanjes op zak.
• Voor geld en succes. Wikkel een geldbiljet om een kastanje en stop hem in een zakje, dan zou dat voorspoed aantrekken.
• Op tijd vervangen. Wordt je kastanje dof, dan is hij volgens het volksgeloof uitgewerkt en is het tijd voor een nieuwe, glimmende.

Voor de duidelijkheid: er is natuurlijk helemaal geen bewijs dat een kastanje in je zak helpt tegen reuma. Eet nooit paardenkastanjes, die zijn giftig. Het gaat hier om het idee, niet om het medicijn.

Wat is het verschil tussen een paardenkastanje en een tamme kastanje?

Hier gaat het vaak mis: een wilde kastanje kun je niet eten. Wilde kastanje is gewoon een andere naam voor de paardenkastanje. De kastanje die je poft, heet de tamme kastanje. Het zijn twee verschillende bomen, en ze zijn niet eens familie van elkaar.

Links hierboven in de paardenkastanje die je niet kunt eten en rechts zie je de tamme kastanje die je wel kunt eten. Je ziet het verschil zo:

• De bolster. De paardenkastanje zit in een groene bolster met een paar losse, dikke stekels. De bolster van de tamme kastanje zit helemaal vol dunne, scherpe naalden en lijkt op een egel.
• De vrucht. Een paardenkastanje is rond en glanzend en heeft een grote lichte vlek. Een tamme kastanje is kleiner, aan één kant plat en heeft een punt met een pluim. Vaak zitten er twee of drie in één bolster.
• Het blad. De paardenkastanje heeft een blad als een hand, met vijf tot zeven vingers. De tamme kastanje heeft één lang, smal blad met een getande rand.

Paardenkastanjes zijn giftig en geven buikklachten. Die gaan dus in je jaszak en niet in de pan.

Hoe pof je tamme kastanjes?

Tamme kastanjes koop je in oktober op de markt of bij de groenteboer. Je vindt ze ook in sommige bossen en op landgoederen. Raap alleen waar het mag en neem niet meer mee dan je zelf opeet. Poffen is makkelijk:

1. Snijd met een scherp mes een kruis in de bolle kant. Dan knallen ze niet open in de oven.
2. Leg ze een kwartier in water, dan worden ze zachter.
3. Bak ze 20 tot 25 minuten in de oven op 200 graden, tot de schil openkrult.
4. Wikkel ze daarna even in een theedoek en pel ze terwijl ze nog warm zijn.

Een zak warme kastanjes op een koude middag, en je hebt je herfstritueel voor vandaag al binnen.

Werkt een geluksbrenger echt?

Niet omdat een kastanje bijzondere krachten heeft. Wel omdat een klein voorwerp je herinnert aan iets wat je belangrijk vindt. Elke keer dat je hand hem in je zak tegenkomt, word je even teruggehaald naar dat ene doel, die wens of gewoon het idee dat je goed voor jezelf wilt zorgen. Of, zoals bij mij van de week, dat je beseft dat er alweer een jaar voorbij is gevlogen...

Dat is precies waarom geluksbrengers al eeuwen in bijna elke cultuur bestaan, van de Japanse Daruma tot het klavertje vier. Het gaat om de intentie, niet om het geloof. En wat je aandacht geeft, groeit.

🍀 Klein geluk begint bij iets kleins dat je elke dag aan jezelf herinnert.

Welke andere herfstgeluksbrengers zijn er?

De herfst is het seizoen van gratis geluksbrengers. Je vindt ze letterlijk op straat.

• De eikel. In Engelse volksverhalen legden mensen een eikel op de vensterbank om het huis te beschermen tegen blikseminslag. Eiken werden vaak door de bliksem getroffen en golden daarom als bomen van de dondergod. Daarnaast is de eikel een mooi symbool voor een klein begin: uit iets van een paar centimeter groeit een boom die honderden jaren oud kan worden. Leuk om bij je bureau te leggen als je net aan iets nieuws begint.
• Een vallend blad. Volgens een oud Engels gebruik mag je een wens doen als je een vallend blad vangt voordat het de grond raakt. Makkelijker gezegd dan gedaan, bladeren hebben geen haast en een eigen wil. Juist dat maakt het zo leuk om te doen, zeker met kinderen.
• Een mooie steen of dennenappel. Geen oude traditie, maar wel een prima geluksbrenger als hij je iets zegt. Een steen van dat ene strand, een dennenappel van de wandeling waar je dat goede gesprek had.

Lees ook 👉 Wishing Stone, de gelukssteen die je al honderd keer hebt laten liggen

Hoe maak je er een herfstritueel van?

Maak er een bewuste wandeling van. Ga naar buiten met één vraag in je hoofd, bijvoorbeeld: waar wil ik deze herfst meer ruimte voor maken? Zoek onderweg je eigen geluksbrenger uit: een kastanje, een eikel of iets anders dat je aanspreekt. Neem 'm mee naar huis en koppel er die ene intentie aan.

Stop 'm daarna in de zak van je favoriete herfstjas. Zo kom je hem elke dag een paar keer tegen, bij de supermarkt, op het schoolplein, op weg naar je werk. Een leuke reminder aan jezelf.

Wordt je kastanje dof? Dan heb je meteen een reden voor een nieuwe wandeling.

Tot slot

De herfst ligt vol met kleine dingen die je kunt oprapen, bewaren en betekenis geven. Een kastanje in je zak maakt je leven niet in één keer anders, maar hij zorgt er wel voor dat je een paar keer per dag even stilstaat. En dat is al meer dan de meeste apps op je telefoon voor elkaar krijgen. Dus de volgende keer dat je een glimmende kastanje ziet liggen: raap hem op.

Lees ook 👉 Geluksbrengers uit verschillende culturen: waarom ze werken (ook als je er niet in gelooft)