Lezen is het nieuwe scrollen: zo krijg je je aandacht terug

Ken je dat gevoel: je pakt je telefoon om één ding op te zoeken en een half uur later weet je niet meer wat dat ene ding was. Je aandacht is niet kapot, je bent (door het swipen) inmiddels getraind om te springen in plaats van te blijven. Het goede nieuws: wat niet meer getraind is, kun je er weer aan trainen. En de beste remedie bestaat al eeuwen: een goede tekst.

In het kort: Onze aandacht op een scherm duurt gemiddeld nog maar 47 seconden, blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Californië. Echt lezen traint precies het tegenovergestelde: langer bij één ding blijven. Met vijf minuten aandachtig lezen per dag krijg je je focus stap voor stap terug.

Wat doet scrollen eigenlijk met je hoofd?

Meer dan je denkt, en het is gemeten. Informatica-professor Gloria Mark van de University of California onderzoekt al bijna twintig jaar hoe lang we onze aandacht bij één scherm houden. In 2004 was dat gemiddeld tweeënhalve minuut. In 2012 nog 75 seconden. Inmiddels: 47 seconden. Nog geen minuut, en dan springen we alweer naar het volgende.

Dat springen is niet heel handig... Want uit hetzelfde onderzoek blijkt dat het na een onderbreking gemiddeld ruim 23 minuten duurt voordat je weer volledig gefocust bent op waar je mee bezig was. Reken maar uit wat een avondje scrollen dan doet. En het verklaart dat lege gevoel na een uur op de bank met je telefoon: je hoofd heeft honderd dingen aangeraakt en nul dingen vastgehouden. Hoe sneu is dat...

Waarom is lezen zo anders dan scrollen?

Omdat je brein er iets anders bij doet. Neurowetenschapper Maryanne Wolf, die haar carrière wijdde aan het lezende brein, maakt onderscheid tussen scannen en deep reading. Bij scannen of skimmen (wat we op schermen vooral doen) scant je brein op trefwoorden en springt het door de tekst. Snel, maar oppervlakkig: onderzoek laat zien dat begrip, volgorde en detail slechter blijven hangen als we alleen van schermen lezen.

Bij echt lezen gebeurt het omgekeerde. Je brein krijgt de tijd om te denken, te voelen en verbanden te leggen. Wolf noemt dat de diepe leesprocessen: precies de dingen waar je bij 47 seconden per scherm nooit aan toekomt. Het mooie is: deep reading is geen talent maar een vaardigheid. 💛 Je leesspier verdwijnt niet, hij wordt alleen slap van te weinig gebruik. En slappe spieren kun je trainen.

Lees ook 👉 Waarom Happlify een blog is (en geen feed)

Hoe train je je leesspier weer?

Zoals elke spier: klein beginnen, vaak herhalen. Dit werkt:

• Begin met vijf minuten. Niet meteen een dikke roman, maar één artikel of één hoofdstuk, helemaal, zonder tussendoor iets anders te pakken. Vijf minuten volgehouden aandacht is na jaren scrollen al een prestatie. Bouw rustig op.
• Leg je telefoon in een andere kamer. Niet omgekeerd op tafel, echt weg. Alleen al de aanwezigheid van je telefoon trekt aan je aandacht, ook als hij op stil staat. Uit het zicht is uit je hoofd. Op gebruik de Tap Out.
• Koppel lezen aan een vast moment. Bij de eerste koffie, in de trein, het kwartier voor het slapen. Een vaste plek in je dag werkt beter dan "als ik tijd heb", want die tijd komt anders nooit.
• Kies iets wat je meesleept. Je leesspier train je niet met teksten die je "zou moeten" lezen. Pak dat boek waar je al maanden nieuwsgierig naar bent, of een artikel over iets waar je warm van wordt. Aandacht volgt interesse vanzelf.
• Papier helpt. Van papier lezen geeft je brein net iets meer rust en houvast dan een scherm, en er kan geen melding tussendoor komen. Een tijdschrift of boek erbij pakken is dus geen nostalgie maar een slimme keuze.

Waarom vijf minuten aandacht een vorm van selfcare is

We noemen een gezichtsmasker selfcare en een bad ook, maar je aandacht teruggeven aan jezelf hoort net zo goed in dat rijtje. Elke keer dat jij kiest waar je aandacht heen gaat, in plaats van een algoritme, doe je iets goeds voor je hoofd. Lezen is daarvoor de makkelijkste oefening die er is: het kost niets, het kan overal en je krijgt er nog een goed verhaal bij ook. 

💛 Vijf minuten echt lezen geeft je meer terug dan dertig minuten scrollen, elke dag weer.

Over aandacht en lezen...

Hoe lang duurt het voor mijn concentratie verbetert? Daar staat geen vast aantal weken voor, maar de meeste mensen merken al na een paar dagen dat vijf minuten makkelijker wordt. Breid dan uit naar tien. Net als bij sporten geldt: regelmaat wint van lange sessies af en toe.

Ik val steeds in slaap bij het lezen, is dat erg? Nee, dat zegt vooral iets over hoe moe je bent. Lees dan op een ander moment van de dag, bijvoorbeeld in je lunchpauze in plaats van voor het slapen.

Telt luisteren naar een audioboek ook? Als ontspanning zeker. Voor het trainen van je leesaandacht werkt zelf lezen net iets beter, omdat jij het tempo bepaalt en je ogen en brein samen het werk doen.

Je aandacht is van jou

Die 47 seconden zijn een gemiddelde, geen vonnis. Elke keer dat je een artikel uitleest, een hoofdstuk afmaakt of een verhaal binnenlaat zonder tussendoor te swipen, claim je een stukje aandacht terug. Begin vandaag nog. Ben je met dit artikel tot hier gekomen? Dan ben je al lekker op weg. En vergeet je niet aan te melden voor de zondagochtend mail 💛