Is AI het begin van iets fantastisch of moeten we ons serieus zorgen maken? De documentaire The AI Doc: Or How I Became an Apocaloptimist laat zien waarom het antwoord misschien ergens in het midden ligt. Een kijktip voor iedereen die zich weleens afvraagt waar de wereld heengaat met AI.
Een maandje geleden stelde iemand die ik al jaren ken en volg dat AI een geweldige democratisering van creativiteit is. En dat is iets waar ik me serieus nog steeds een beetje lamgeslagen van voel. Want volgens mij verwarren we hier twee dingen: creativiteit en de mogelijkheid om iets te produceren.
Maar wat is mijn mening waard? Ik denk dat iedereen de moeite moet doen om te begrijpen wat er aan de hand is en zijn of haar eigen mening moet vormen.
Precies daarom deel ik graag deze bijzondere documentaire die je nu op Netflix kunt kijken. Want als zelfs de mensen die AI ontwikkelen het niet eens zijn over de toekomst ervan, hoe moeten wij er dan over denken?
Wat voor wereld laten we onze kinderen na?
In The AI Doc: Or How I Became an Apocaloptimist gaat filmmaker Daniel Roher op onderzoek uit. Hij staat op het punt vader te worden en vraagt zich af in wat voor wereld zijn kind straks zal opgroeien.
Want terwijl wij ons druk maken over de dagelijkse dingen, wordt achter de schermen gewerkt aan technologie die ons leven ingrijpend kan veranderen. En dat gaat supersnel.
Roher besluit de mensen op te zoeken die er middenin zitten. Hij spreekt met meer dan veertig deskundigen, waaronder de mensen achter enkele van de grootste AI-bedrijven ter wereld, wetenschappers en uitgesproken critici.
Wat volgt is een fascinerende verzameling gesprekken. De één ziet een toekomst waarin AI ziektes helpt genezen, wetenschappelijke doorbraken versnelt en ons leven makkelijker maakt. De ander waarschuwt voor een technologie die we misschien helemaal niet meer onder controle kunnen houden.
En het bijzondere (verontrustende)? Zelfs de mensen die deze technologie ontwikkelen, zijn het lang niet altijd met elkaar eens.
Van fantastische toekomst tot regelrechte nachtmerrie
Wat de documentaire interessant maakt, is dat je beide kanten van het verhaal te zien krijgt.
Want natuurlijk zijn er geweldige mogelijkheden. Denk aan medische ontdekkingen die anders tientallen jaren zouden duren. Of oplossingen voor ingewikkelde problemen waar we als mensheid al heel lang mee worstelen.
Maar er is ook een andere kant. Wat gebeurt er met onze banen? Met onze privacy? Met de informatie die we voorgeschoteld krijgen? En wie bepaalt eigenlijk hoe deze technologie wordt ingezet?
Een handjevol machtige technologiebedrijven heeft momenteel ontzettend veel invloed op de richting waarin AI zich ontwikkelt. En terwijl die ontwikkeling steeds sneller gaat, proberen overheden en samenlevingen de gevolgen ervan te begrijpen.
Dat vind ik misschien nog wel het meest verontrustende: we zitten allemaal in dezelfde trein, maar niemand lijkt precies te weten waar die naartoe rijdt. En of er überhaupt een machinist aan boord is. Als Elon Musk die trein heeft gebouwd, waarschijnlijk niet.
Wat is een apocaloptimist?
Gelukkig heeft deze documentaire ook iets opgeleverd waar ik wat positiever van werd: een fantastisch nieuw woord: Apocaloptimist.
Een combinatie van apocalypse (ondergang) en optimist. Een apocaloptimist is iemand die de mogelijke rampscenario's onder ogen ziet, maar tegelijkertijd blijft geloven in een goede toekomst.
Niet omdat alles vanzelf goedkomt. Niet omdat we onze ogen moeten sluiten voor de risico's. Maar juist omdat we nog invloed kunnen uitoefenen op wat er gebeurt. En dat is een belangrijk verschil.
Want optimisme betekent niet dat je alles maar geweldig moet vinden. Je kunt kritisch zijn, je zorgen maken en tegelijkertijd hopen dat we als mensheid verstandige keuzes maken. Sterker nog, misschien begint echte vooruitgang juist bij mensen die lastige vragen durven te stellen.
En hoe zit het dan met onze creativiteit?
Terug naar die uitspraak waar dit verhaal voor mij mee begon.
Is AI werkelijk een democratisering van creativiteit?
Ik begrijp de gedachte. Met AI kan vrijwel iedereen tegenwoordig in een paar seconden een afbeelding (of foeilelijke poster) maken, een verhaal schrijven of muziek produceren. Dingen waarvoor je vroeger bepaalde vaardigheden nodig had, zijn ineens voor veel meer mensen toegankelijk.
Maar is iets kunnen produceren hetzelfde als creatief zijn?
Voor mij zit creativiteit juist in het menselijke proces. In iets bedenken, proberen, mislukken, opnieuw beginnen en uiteindelijk iets maken wat er daarvoor nog niet was. In ervaring, gevoel, verbeelding en een eigen blik op de wereld.
En daar maak ik me zorgen over. Niet omdat technologie geen nuttig hulpmiddel kan zijn, maar omdat ik hoop dat we het verschil blijven zien tussen iets genereren en iets creëren.
Misschien ben ik daarin ouderwets. Maar ik vind het belangrijk dat we blijven nadenken over wat we willen behouden, in plaats van ons alleen maar af te vragen wat er allemaal mogelijk is - "Dat alles kan, betekent nog niet dat alles moet".
Waarom je The AI Doc zou moeten kijken
Wat mij betreft is The AI Doc geen documentaire die je kijkt om eindelijk hét antwoord te krijgen. Dat antwoord bestaat waarschijnlijk (nog) niet.
Het is vooral een uitnodiging om nieuwsgierig én kritisch te blijven. Om niet klakkeloos mee te gaan in alle enthousiaste verhalen, maar ook niet direct in doemdenken te vervallen.
De documentaire is bovendien verrassend toegankelijk. Je hoeft echt geen verstand van technologie te hebben om de gesprekken te volgen. En door het persoonlijke verhaal van de aanstaande vader voelt het onderwerp ineens een stuk minder abstract.
Want uiteindelijk gaat dit niet alleen over computers, algoritmes en slimme machines. Het gaat over ons. Over onze kinderen. Over de wereld waarin we willen leven. En over de vraag hoeveel invloed we daar zelf nog op hebben.
Misschien ben ik toch een beetje apocaloptimist
Of ik na het kijken ineens volledig gerustgesteld ben over de toekomst van AI? Zeker niet.
Maar ik geloof wel dat begrijpen wat er gebeurt een stuk beter is dan wegkijken. En dat we vooral niet moeten vergeten dat technologie er voor mensen zou moeten zijn. Niet andersom.
Misschien is dat wel de belangrijkste boodschap die ik uit deze documentaire haal: de toekomst is niet iets wat ons alleen maar overkomt. We mogen er ook iets van vinden. Sterker nog, we moeten vooral zélf actief blijven om er iets moois van te maken.
Kijk deze documentaire dus. Hij duurt ongeveer 105 minuten en geeft je gegarandeerd genoeg stof om nog een tijdje over na te denken.
Hoe ik zelf kijk naar AI?
BNO (Bond Nederlandse Ontwerpers) vroeg mij voor het 2024 BNO Jaarboek: "Vind je dat AI het ontwerpvak verder brengt of juist verzwakt?", dit was mijn antwoord:
"Door de overload aan AI content zal de waardering voor creatie zoals we het kennen devalueren.
Als we de waarde van wat wij als ontwerpers brengen willen behouden, moeten we opnieuw de kern van ons vak opzoeken en hiermee nieuwe wegen vinden. Hierbij zal menselijke aandacht de valuta zijn en niet slechts het ‘mooie plaatje’, want iedereen (zeker zonder design achtergrond) denkt dat met AI te kunnen maken.
Elke technologische ontwikkeling waardoor de mens overbodig dreigt te worden, dwingt de mens om in actie te komen en creatief te zijn. Het draait wederom niet om de sterkste, maar om degene die zich het beste aanpast. Zie AI daarom nu voornamelijk als een tool, een slimme medewerker die jou als ontwerper uitdaagt en je verder brengt dan je ooit had kunnen denken.
Ten slotte moeten we ons afvragen waarom we ons zorgen maken dat AI het ontwerpen zal overnemen, terwijl we onze ziel al lang aan marketing(strategie) hebben verloren."
💛 Uiteindelijk gaat het niet alleen over AI. Het gaat over wat we als mensen waardevol vinden en of we bereid zijn dat te beschermen.
Interessant? Deel met iemand:
Twee hobby's die je niet kunt haasten (en waarom dat precies de bedoeling is)