10 Fascinerende feiten over de kleur paars die je nog niet kende

Paars hoort nergens echt bij en dat is precies de kracht van paars. Te intens voor pastelkleuren, te zacht voor primaire kleuren, te eigenwijs voor een strakke interieurtrend. Paars doet zijn eigen ding, al eeuwenlang. Het was de kleur die Romeinse keizers exclusief claimden voor zichzelf, die Prince tot obsessie verhief, en die zo onbetaalbaar was om te maken dat arme mensen er simpelweg geen toegang toe hadden.

Tegelijkertijd is paars de kleur van het onverwachte. Wortels waren paars voordat Nederlanders er iets aan veranderden. Bijna geen enkel land heeft paars in de vlag. En er bestaat ergens in South Carolina een winkel die uitsluitend paarse producten verkoopt, van paarse sokken tot een paarse kerstboom. Uiteraard.

Paars is de kleur van mensen die niet vragen om goedkeuring. Hier zijn 10 feiten die laten zien waarom.

1. Paars was zo duur dat de wet bepaalde wie het mocht dragen

De geschiedenis van paars als statussymbool begint met een slakje. Tyrisch purper, het dieppaarse pigment dat eeuwenlang de maatstaf was voor vorstelijke kleding, werd gewonnen uit de Murex-zeeslak. Voor één gram kleurstof hadden zeelieden duizenden slakken nodig, die handmatig werden gevangen, gebroken en uitgeperst. Het resultaat stonk verschrikkelijk tijdens het productieproces, maar het eindproduct was onweerstaanbaar: een rijke, warme paars-rode kleur die niet vervaagde in de zon.

Julius Caesar was zo onder de indruk dat hij een wet uitvaardigde: alleen hij mocht volledig in paars gekleed gaan. Wie de wet overtrad, riskeerde de doodstraf. Koningin Elizabeth I breidde dit principe later uit in Engeland met de Sumptuary Laws, die exact voorschreven welke rang welke kleur mocht dragen. Paars was exclusief voor de hoogste adel. Toen Elizabeth I stierf in 1603, was haar kist gehuld in paars fluweel, een laatste statement van de kleur die haar hele leven bij haar had gehoord.

2. Wortels waren ooit paars, en wij Nederlanders veranderden dat

Dit is een van de leukste historische kleurverhalen: de oranje wortel zoals wij die kennen is geen natuur, maar marketing. De oorspronkelijke wilde wortel was paars van buiten en wit van binnen. In de zeventiende eeuw begonnen Nederlandse tuinbouwers gericht te kweken op een oranje variant, naar verluidt ter ere van Willem van Oranje en het Huis van Oranje-Nassau.

Of het verhaal volledig historisch klopt, is onder historici nog onderwerp van discussie, maar dat oranje wortels via Nederland de wereld over gingen is wel degelijk onderbouwd. Intussen zijn paarse wortels langzaam teruggekeerd in de groentewereld: je vindt ze op boerenmarkten en bij biologische tuinders. Ze smaken overigens iets aardser dan hun oranje neef, en bevatten hogere concentraties anthocyaninen, de pigmenten die ook in blauwe bessen zitten.

3. Bijna geen enkel land heeft paars in de vlag

Ga de vlaggen van de wereld maar eens langs: rood, wit, blauw, groen, geel, zwart. Paars? Vrijwel afwezig. De reden is simpel en direct verbonden aan het vorige punt: Tyrisch purper was zo kostbaar dat het voor de meeste landen financieel onhaalbaar was om de kleur op een nationale vlag te laten drukken of weven. Zelfs als een land paars had gewild, was de productie van voldoende paars pigment voor massaproductie van vlaggen ondenkbaar.

Pas na de uitvinding van synthetisch paars pigment in 1856, door de toenmalig achttienjarige Engelse scheikundestudent William Henry Perkin die het per ongeluk ontdekte, werd paars betaalbaar. Maar tegen die tijd waren de meeste nationale vlaggen al vastgesteld. Het enige land ter wereld dat paars in zijn officiële vlag heeft, is Dominica, en dan nog gaat het om de paarse borst van de sisserou-papegaai in het wapen op de vlag. Niet eens een vlakkleur, maar een vogel.

4. De eerste synthetische kleurstof ter wereld was paars, en het was een ongeluk

William Henry Perkin probeerde in 1856 kinine te synthetiseren, een malariamedicijn. Het experiment mislukte volledig. Wat hij overbleef, was een donkere, vettige substantie in zijn reageerbuisje. Maar toen hij probeerde de buis te reinigen met alcohol, zag hij een intens paarse kleur oplossen. Hij had per ongeluk mauveine gemaakt, de eerste synthetische kleurstof ooit.

Perkin zag de commerciële kansen direct en patenteerde zijn ontdekking op zijn achttiende. Zijn paarse kleurstof, die hij "mauve" noemde, werd een rage in de mode: koningin Victoria droeg een mauve jurk naar de Wereldtentoonstelling van 1862, en plotseling wilde heel Europa paars. De periode staat zelfs bekend als de "mauve measles", de paarskoorts. Eén mislukt experiment veranderde de hele kleurindustrie, en daarmee ook mode, kunst en reclame.

5. Paarse ogen bestaan bijna niet, en de internetermythe erover ook niet

Mensen met echte paarse of violette ogen zijn vrijwel non-existent. Oogkleur wordt bepaald door de hoeveelheid en verdeling van melanine in de iris, en dat spectrum loopt van lichtblauw tot zwartbruin. Violet-paarse ogen kunnen voorkomen bij mensen met albinisme, waarbij het ontbreken van pigment het rode bloedvat-netwerk achter de iris zichtbaar maakt als een lichtviolette tint.

Online circuleert al jaren het verhaal over Alexandria's Genesis, een verzonnen genetische aandoening waarbij mensen paarse ogen zouden hebben en ook nog nooit ziek worden, niet oud lijken en geen lichaamshaar produceren. Het is volledig uit de lucht gegrepen, in 2005 begonnen als sciencefiction op een schrijversforum, en sindsdien door het internet als feit rondgepompt. Niemand heeft Alexandria's Genesis. Paarse contactlenzen werken prima als je de look wilt, maar een genetische mutatie zit er helaas niet in.

6. Samuel L. Jackson eiste een paars lichtzwaard voor zijn rol in Star Wars

Dit is misschien wel het beste Hollywood-onderhandelingsverhaal dat bestaat. Toen Samuel L. Jackson werd gevraagd voor de rol van Mace Windu in de Star Wars prequels, had hij één voorwaarde: hij wilde een paars lichtzwaard. In de Star Wars-canon waren tot dat moment alleen blauwe, groene en rode lightsabers gebruikelijk. Paars bestond niet.

Jackson hield voet bij stuk, George Lucas stemde uiteindelijk toe, en zo is het paarse lichtzwaard van Mace Windu deel geworden van de officiële Star Wars-lore. Er is zelfs een in-universe verklaring voor bedacht: de paarse kleur zou duiden op een combinatie van lichtzelfs en duistere krachten in de vechtsstijl van Mace Windu. Maar de echte reden is simpeler: Samuel L. Jackson wilde paars, en niemand zegt nee tegen Samuel L. Jackson.

7. Purple Day: paars als bewustwordingskleur voor epilepsie

Op 26 maart is het wereldwijd Purple Day, een dag gewijd aan bewustwording rond epilepsie. De dag werd in 2008 opgericht door de dan negenjarige Cassidy Megan uit Nova Scotia, Canada, die zelf epilepsie heeft en zag dat er weinig openheid was over de aandoening. Ze koos paars omdat lavendel van oudsher geassocieerd wordt met epilepsie, en lavendel is een tint paars.

Wat begon als een lokaal initiatief groeide uit tot een internationale beweging waarbij mensen over de hele wereld paars dragen op 26 maart om solidariteit te tonen met de meer dan vijftig miljoen mensen wereldwijd die leven met epilepsie. Het is een mooi voorbeeld van hoe een kleur een stem kan worden, zonder woorden.

8. Paars heeft een angst naar zich vernoemd gekregen

Porphyrofobie is de term voor een irrationele angst voor de kleur paars. Het klinkt uitzonderlijk, maar kleurfobieën bestaan voor vrijwel elke kleur in het spectrum. Ze ontwikkelen zich meestal via een negatieve associatie: iets schokkends of angstaanjagends dat plaatsvond in een paarse omgeving, of waarbij paars prominent aanwezig was, kan het brein koppelen aan gevaar.

Dat maakt het ook onmiddellijk duidelijk waarom kleurassociaties zo persoonlijk zijn. Wat voor de één rust of rijkdom uitstraalt, kan voor een ander een trigger zijn. Paars wordt in westerse cultuur veelal geassocieerd met koninklijkheid, spiritualiteit en creativiteit, maar diezelfde diepte maakt het voor sommige mensen een zware of overweldigende kleur. Zacht lavendel en intens aubergine zijn allebei paars, maar voelen heel anders aan.

9. Prince maakte van paars een begrip

Purple Rain uit 1984 is het bekendste paarse lied ooit gemaakt en ook een van de weinige nummers die een Oscar won voor beste originele filmmuziek. Maar wat Prince ermee bedoelde, was allesbehalve vrolijk. In interviews legde Prince uit dat paars voor hem het einde van de wereld symboliseerde, de kleur die overblijft als rood (bloed, oorlog) en blauw (hemel, water) samenkomen. Purple Rain was voor hem een lied over goddelijke leiding zoeken in het aangezicht van het einde. Best zwaar.

Dat hij tegelijkertijd paars claimde als zijn kleur van extravagantie, vrijheid en artistieke eigenheid, toont precies wat paars kan: het draagt tegenstellingen zonder moeite. Melancholie en glitter. Dood en koningswaardighed. Einde en begin.

10. In K-pop betekent "I purple you" liefde en trouw

In 2016 zei Kim Taehyung (V) van de Koreaanse boyband BTS tijdens een concert dat paars de laatste kleur van de regenboog is, en dat het daarom staat voor vertrouwen en liefde op de lange termijn: "I'll trust and love you for a long time." Hij bedacht de uitdrukking "I purple you" ter plekke.

Wat volgde was opmerkelijk: de uitdrukking verspreidde zich razendsnel over sociale media en werd een standaard begroeting binnen de wereldwijde BTS-fanbase. In het Koreaans zeggen fans nu "borahae", van "bora" (paars) en "hae" (doen/zeggen). Een kleuruitdrukking die in één klap miljoenen mensen een nieuwe taal gaf. Paars als taal van verbinding, dat had Julius Caesar niet zien aankomen.

Paars heeft altijd zijn eigen koers gevaren

Van slakkenpigment tot synthetische kleurstof, van Romeinse wetgeving tot een K-pop liefdestaal: geen kleur heeft zo'n dramatische, rijke en onverwachte geschiedenis als paars. Het is de kleur die macht symboliseerde toen macht letterlijk betaalbaar was voor enkelen, en die nu iedereen kan dragen.

Paars is niet voor niets de kleur van mensen die zichzelf niet hoeven te bewijzen. Een paarse kamer, een paars kussen, een paarse trui op een doordeweekse dag: soms is klein geluk gewoon weten dat je geen toestemming nodig hebt.

Lees ook 👉 Gelukskleuren: dit doet kleur met jouw gevoel