Borstplaat is lekker ouderwets, ken jij het nog? Misschien maakte je oma het vroeger of had die ene leuke, kleine bakker het op het dorp... Borstplaat is zo vanzelfsprekend met Sinterklaas verbonden dat bijna niemand stilstaat bij waar het vandaan komt, terwijl het een verrassend leuk verhaal heeft. Het lag vroeger namelijk ooit gewoon in het medicijnkastje.
In het kort: Borstplaat is plat Nederlands suikergoed van suiker, room en een smaakmaker, dat we vooral rond Sinterklaas eten. Het begon eeuwen geleden als huismiddel tegen hoest (vandaar die naam) en je maakt het zelf met drie ingrediënten in ongeveer een uurtje.
Dus... move over moeilijke matcha, knetter en appelstroop 🤢 kruidnoten, we gaan old school borstplaat maken!
Wat is borstplaat precies?
Borstplaat is suikergoed van suiker met room, melk of water, op smaak gebracht met bijvoorbeeld vanille, cacao, koffie of aardbei. Je kookt het mengsel tot het indikt, roert het tot het mat wordt en giet het daarna in vormen. Het resultaat is plat, licht kruimelig en smelt zodra het je tong raakt.
De beste vergelijking is misschien wel fudge, maar dan dunner, brosser en minder chewy. Bakkers maken onderscheid tussen harde borstplaat, zachte borstplaat en roomborstplaat. Die laatste, met slagroom, is de favoriet voor thuis: romiger van smaak en niet heel erg moeilijk om te maken.
De klassieke vormen ken je vast nog: harten, ronde schijven met een figuur van fondant erop, sterren en soms een letter. Basic en ouderwets? Dus?! Juist die eenvoud maakt het zo makkelijk om zelf te maken.
Waarom heet borstplaat eigenlijk borstplaat?
Borstplaat noem je ook het deel van een harnas dat je borst beschermt. Dat is geen toeval. Volgens het Instituut voor de Nederlandse Taal werd de eetbare borstplaat oorspronkelijk gebruikt tegen hoesten. Het moest de borst en vooral de longen beschermen, net zoals het metalen pantser dat deed. Het woord plaat verwijst naar de platte vorm. In de oudste recepten heet het nog borstsuiker. In het kookboek De Volmaakte Hollandsche Keukenmeid uit 1752 staat het zelfs als huismiddel tegen verkoudheid, goed voor de borst en de hoest. Als iemand vraagt waarom je nóg een stuk pakt: puur medicinale redenen.
Hoe werd een hoestmiddel een Sinterklaasfavoriet?
Suiker was eeuwenlang een luxeproduct. Rietsuiker kwam van ver, was peperduur en gold ook als medicijn. Volgens het Nederlands Bakkerijmuseum was suiker daardoor in het begin alleen bij de apotheker te koop. Snoepen was iets voor rijke families en grote feesten.
Het idee van gekookte suiker in een platte vorm is ouder dan je denkt. In The Forme of Cury, een Engels kookhandschrift van rond 1390 van het hof van Richard II, staat al een recept dat sterk op borstplaat lijkt.
In de zeventiende eeuw leerden Amsterdamse koekbakkers zichzelf borstplaat maken. Toen in 1655 de eerste suikerraffinaderij in Amsterdam openging, konden bakkers ineens witte borstplaat maken. Dat opende de deur naar kleuren, smaken en vullingen met pistache, walnoot of gekonfijt fruit.
Rond 1900 was borstplaat een vak apart. Het Leidse bedrijf Gebroeders Pel won zelfs prijzen in Parijs en Londen met hun vruchtenborstplaat. Leuk detail: in een bakkersvakblad uit 1909 klaagde een redacteur al over de achteruitgang van de borstplaat. Vroeger was alles beter, ook toen al.
Pas toen suiker uit suikerbieten goedkoper werd, kon iedereen borstplaat kopen. Omdat zoetigheid zo lang bij bijzondere feesten hoorde, bleef het vastgeplakt aan het belangrijkste kinderfeest van het jaar: Sinterklaas.
Hoe maak je zelf roomborstplaat?
Voor ongeveer 15 stuks (of brokken). Bereidingstijd 15 minuten, plus 30 tot 60 minuten uitharden.
Ingrediënten
- 250 gram kristalsuiker
- 100 ml slagroom
- 1 theelepel vanille-extract (of 1 eetlepel cacaopoeder, of 2 theelepels oploskoffie)
- wat boter om in te vetten
Wat je nodig hebt
Borstplaatringen of siliconen vormen, bakpapier, een pan met dikke bodem en een houten lepel. Een suikerthermometer is handig, maar niet verplicht.
Zo maak je het
- Vet de ringen in met boter en leg ze op een vel bakpapier. Zet alles klaar, want straks moet het snel gaan.
- Doe de suiker, slagroom en smaakmaker in de pan. Verwarm op middelhoog vuur en roer tot de suiker is opgelost.
- Laat het mengsel 5 tot 8 minuten zachtjes koken zonder te roeren, tot het 115 °C is. Geen thermometer? Laat een druppel in een glas koud water vallen. Vormt die een zachte bal, dan is het goed.
- Haal de pan van het vuur en roer 1 tot 2 minuten stevig door. Het mengsel wordt dikker en aan de randen mat.
- Giet het meteen in de vormen, voordat het in de pan uithardt. Strijk de bovenkant glad met de achterkant van een lepel.
- Laat de borstplaat 30 tot 60 minuten uitharden op kamertemperatuur en druk hem daarna voorzichtig uit de vormen.
Welke smaken en tips maken je borstplaat nog leuker?
De basis staat, nu wordt het pas echt leuk. Wat vind jij lekker?
- Karamel: vervang de helft van de kristalsuiker door basterdsuiker. Voeg een snuf zeezout toe en je hebt gezouten karamelborstplaat.
- Speculaas of pumpkin spice: een theelepel speculaaskruiden door het mengsel geeft meteen dat decembergevoel.
- Sinaasappel: rasp de schil van een halve sinaasappel erdoor. Combineert lekker met cacao.
- Roze: een paar druppels natuurlijke kleurstof of wat bietensap, voor dat klassieke roze hart.
Geen ringen? Giet het mengsel op ingevet bakpapier en steek er vormen uit met een uitsteekvorm of glas, zolang het nog net zacht is. Het vraagt een keer oefenen om het juiste moment te vangen (en brokken smaken net zo goed).
Is het mengsel in de pan te snel hard geworden? Doe er een scheut room bij en verwarm het opnieuw. Blijft het te vloeibaar, dan heeft het te kort gekookt. Terug in de pan en nog een paar minuten door.
Bewaar je borstplaat in een luchtdichte trommel op een koele, droge plek en niet in de koelkast, want vocht maakt het kleverig. Zo blijft het een paar weken goed - maar dat haalt het nooit!
💛 Mooie vormen hoeven niet nieuw te zijn. Oude blikken borstplaatvormen vind je regelmatig bij de kringloop of op Marktplaats. Geen zin om zelf te rommelen? Dan is de borstplaat van je lokale banketbakker een prima reden voor een ommetje.
Lees ook 👉 Woohooo, it's pumpkin spice season - alles over pumpkin spice
Van de medicijnkast naar je schoen
Borstplaat heeft een lange reis achter de rug: van apotheek naar bakkerij en van luxeproduct naar iets dat elk kind in december kent (en nu niet meer?). Zelf maken is een gezellig klusje en daarna ruikt naar karamel en vanille. Leuk om te proberen met de kinderen, of juist helemaal alleen met een podcast op de achtergrond. Verpak een paar harten in een glazen pot met een strik en je hebt meteen een cadeau dat niemand in een la legt.
Veelgestelde vragen over borstplaat
Waarom heet borstplaat borstplaat? Vroeger werd borstplaat gebruikt als middel tegen hoest, om de borst te beschermen. Plaat verwijst naar de platte vorm. In oude recepten heet het borstsuiker.
Hoe lang kun je borstplaat bewaren? In een luchtdichte trommel op een koele, droge plek blijft borstplaat een paar weken goed. Bewaar het niet in de koelkast, want dan wordt het kleverig.
Waarom wordt mijn borstplaat niet hard? Meestal heeft het mengsel te kort gekookt. Het moet rond 115 °C zijn. Doe het terug in de pan en kook het nog een paar minuten.
Kun je borstplaat maken zonder suikerthermometer? Ja. Laat een druppel van het mengsel in koud water vallen. Vormt die een zachte bal, dan is het klaar om van het vuur te halen.
Wat is het verschil tussen borstplaat en roomborstplaat? Klassieke borstplaat kan met water worden gemaakt en is wat harder. Roomborstplaat maak je met slagroom, waardoor het zachter en romiger is.
Interessant? Deel met iemand:
Een bad dat je echt laat ontspannen en loslaten